Eliza, Ikastolak, Elorrio eta Ibarretxe
Iñigo Santxo Uriarte.- Abokatua

Oraindik dut gogoan Zuzenbide Fakultatean egin nuen euskarazko azterketa bat. Zuzenbide Adminstratiboko irakasle batek, galdetu zidan, Eleiza katolikoak emakumezkoak baztertzen bazituen ea, Auzitegi Konstituzionalak Eleiza Katolikoa inkonstituzional deklaratu zezakeen. Ikasle nintzen aldetik, eta Auzitegi Konstituzionalak dituen ahalmenez jabeturik ez nuen zalantzarik izan. Baietz erantzun nion, izan ere, bazterketa horren ondorioz Konstituzioaren 14. artikulua (berdintasunaren printzipioa) urratzen baita. Horren harian argumentazio luze bezain okerra egin nion. Amaitu nuenean irakasleak esan zidan Auzitegi Konstituzionalak ezin zuela horretan parte hartu, Eliza Katolikoa erakunde pribatua zelako eta nik erantzun nion, hura, Zuzenbidezkoa baino, euskarazko azterketa zela. Horretan aprobatuta nengoela esan zidan.

Gustora atara nintzen, eta ez bakarrik azterketa aprobatu nuelako, baizik eta, bere bitartez argi ikusi nuelako Zuzenbide pribatuak hainbat suposamendu saiestu edo lortzeko eskaini ditzakeen posibilitateak.

Eurocopa dala eta, aurreko batean eztabaida izan zen ETBren Kalaka saioan. Gaia, Espainiaren selekzioaren ingurukoa zen, ea euskaldunok (Hegoaldekook) Espainiako selekzioaren alde gauden ala ez. Zelan ez, planteamendu horrekin, azkar azaldu ziran Euskal Selekzioen inguruko hausnarketak.

Argumentazioen artean, agian aipagarriena Joseba Arregirena izan zan, behin eta berriro errepikatu baitzuen Federazioak erakunde “parapribatuak” dirala, hortaz, lotuta daudela egungo markoarekin, gure Herriari bere osotasunean komunitate politikoren izaerarik aitortzen ez dion markoarekin, alegia. Era horretan agertu nahi zuen euskaldunok alperrik ari garela Euskal Selekzioen ofizialtasuna aldarrikatzen, marko juridikoa aldatzen ez dan bitartean –bere ustez- auzi hori ez baita konponduko.

Arrazoia zuen hein baten Joseba Arregik, Federazioen (Hegoaldeko eta Estatu espainolekoak) alde publikoa defendatzen zuenean, izan ere, alderdi horrek lotzen baitu Federazio autonomiko bakoitza bere gaineko administrazioarekin. Arrazoi horregatik, hain zuzen ere, ezin daiteke eratu Hegoalde mailako kirol Federaziorik.

Joseba Arregik kirolaren alorrean agertu nahi zuen esistentzialismo fatalistaren pentsakera: “Honek ez du konponbiderik”, “Euskal Herria Espainia da”, eta “horren aurrean ez dago zereginik”. Esan beharra dago pentsakera hori modu interesatuan zabalduta dagoela oso, baita kirolean ere.

Etsipenetik ez da ezer sortuko, eta esistentzialismo fatalista, edo fatalismo esistentzialistaren aurrean positibismo bitalista kokatu behar dugu. Juan Gorriti artistak landu, eta Pirritx eta Porrrotx pailazo euskaldunek zabaldutako ideian kokatzen da korronte hau. “Bihotza, burua, eskuak. Pentsatu, sentitu eta egin”

Egia da, gure Herri-nortasuna garatu ahal izateko, legeek, lege arrotzek, eta lege horien gainean epaitegiek egiten dituzten interpretazioek, hainbat muga ezartzen digutela, baina ezin dugu ahaztu, legearen bitartez ate bat itxi nahi duenari, gehienetan zabalik geratzen zaiola zirrikituren bat. Zuzenbide publikoaren bitartez eragotzitakoa, batzutan, Zuzenbide pribatuaren bitartez gauzatu daiteke.

Paradoxikoa izan daiteke, bere burua ezkertiartzat duenak Zuzenbide pribatuaren aldeko jarrerak agertzea, baina gauzak bere neurrian kokatzen badira, argi ikusiko da kasu honetan Zuzenbide pribatuaren erabilpenerako egiten den proposamena, planteamendu ideolojiko bati, baino, jarrera taktiko bati ematen diola erantzuna.

Metodo enpirikoari jarraikiz, goazen bada, adibide konkretuetara.

Esaterako, eskema autonomikoa gaindituz, Euskal Herri mailako antolakunde bat eratu nahi bada haur eta gazteen euskarazko irakaskuntzarako, derrigorrez jo beharra dago Zuzenbide pribatura. Horrela Zuzenbide pribatua erabiliz, gaur egun badugu zorionez Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioa, lurralde guztietan presentzia duena maila berdinean.

Urrutira joan gabe, beste adibide bat ere ekar dezakegu. Berdintasunaren Legearen efektoak bazter utziz, Irunen edo Hondarribin Alarde bat antolatu nahi bada, emakumezkoek bakarrik parte har dezaketela “Kantinera” gisan, derrigorrez jo beharra dago Zuzenbide pribatura, eta Alarde hori Udalek baino, Fundazio batek antolatzen badu, aipatu Legea ez zaio aplikagarria izango.

Kirol Federazioen arloan gauza bera gertatzen da, egun ez da posible, legez antolatzea Hego Euskal Herri mailako Kirol Federaziorik, Federazio autonomikoak lotuta daudelako beren gaineko administrazioarekin. Kirol Federazioak pribatizatuez gero, aukera zabalduko litzateke gainditzeko egungo antolaketa administratiboa. Euskal Selekzioen aldeko Herri-mugimenduak zentzu horretan egindako proposamena zuzena da, nahiz eta, agian eta momentuz, ez den behar bezala azaldu.

Zuzenbide pribatuaren erabilpen taktikoak Naziogintzan eragin zuzena izateaz gain, tresna eraginkorra izan daiteke antolaketa autonomikoa gainditu nahi denean.

Herri-Kontsulta dela eta, duela gutxi ikusi dugu Zuzenbide pribatuaren erabilpena Elorrion. Elorrioko Udalak iragarri zuen AHTren egitasmoaren gaineko herri-kontsulta bat. Bada, Bilboko Kontentziosoko 4. Epaitegiak debekatu egin zuen herri-kontsulta hori, bertako Alkatea zuzenean mehatxatuz. Udalak behin behineko eran bertan behera utzi bazuen herri-kontsulta, herritar talde batek aurrera eraman zuen aipatu egintza.

Ibarretxe Lehendakariaren Gobernuak, Herri-Kontsulta deitzeko asmoarekin Lege-egitasmoa aurkeztu du. Jakina denez, lege-egitasmo hori datorren 27an bozkatuko da Gasteizen, eta bozketa horren emaitza oraindik ezagutzen ez bada ere, estatuko gobernuak dagoeneko iragarri du sortuko omen den Lege horren kontrako Konstituzionaltasun Helegitea, balizko Legea bost hilabete luzagarriz suspentsoan utziko lukeena.

Hipotesi horren aurrean zer gertatuko den, Iñigo Urkuluk adierazi du bere alderdiak onartu egingo lukeela Auzitegi Konstituzionalak esandakoa; Ibarretxek geroago berretsi du jarrera hori. Niko Moreno, Elorriko Alkateak ere, onartu egin zuen Epaitegiak ezarritakoa, eta halere Elorrion herri-kontsulta egin zen.

Hortaz, Auzitegi Konstituzionalak herri-kontsulta hori debekatzen badu, ez da kontsultarik egongo? Nik behintzat ez dakit, baina herritar bezala argi daukat Ibarretxek euskal jendartearen aurrean hartu dituen konpromisoak ezin ditzakeela bere horretan utzi. Agian Lehendakari gisan ezingo du kontsulta bat antolatu, herritar gisan ordea, bai.

Suposamendu guzti horien inguruan ez dakit “Erabaki” izeneko Plataforma sortu berriak zer pentsatu duen, baina argi dago, holango erakunde pribatu batek gaitasuna erakutsi beharko lukeela Gasteizko Legebiltzarraren ordez herri-kontsulta deitu eta gauzatzeko, Eta ez dugu ahaztu behar, Plataforma horrek, erakunde pribatua izanik, kontsulta bera Nafarroan ere egin lezakeela. Hortaz, urriaren 25ean herri-kontsulta ez deitzeko ez dago inolako aitxakirik.

Uste dut datorren 27aren aurretik, eta ostean ere, Ibarretxek hitz egin beharko lukeela Niko Morenorekin.